Thứ Tư, 18 tháng 12, 2013

Những điều hoang đường về tên lửa hành trình

(Genk.vn) - Tên lửa hành trình là một trong những loại vũ khí tầm xa nguy hiểm nhất, tuy nhiên nó chưa phải là loại vũ khí vô địch.

 Vào thời điểm cuộc tranh luận về việc có nên đánh Syria hay không ở mức cao trào, người ta nói rất nhiều đến tên lửa hành trình, coi nó là thứ vũ khí có thể giáng những đòn hiệu quả nhất xuống chính quyền của Tổng thống Bashar al-Assad.  
Suốt nhiều tuần liền, báo chí không ngớt đưa tin về vị trí và các hoạt động triển khai của những chiếc tàu khu trục và tàu ngầm Mỹ ở Địa Trung Hải. Đây là những chiếc tàu chiến được trang bị tên lửa hành trình Tomahawk. Dù ủng hộ hay không ủng hộ một chiến dịch can thiệp quân sự của Mỹ vào Syria, các chuyên gia đều quay trở lại hướng sự chú ý vào tên lửa hành trình. Và người ta đã chỉ ra một số điều hoang đường về thứ vũ khí được Mỹ lựa chọn cho chiến dịch ở Syria.

Tên lửa hành trình Tomahawk.
Tên lửa hành trình Tomahawk.
1. Tên lửa hành trình lần đầu tiên trở thành vũ khí tấn công là trong cuộc Chiến tranh Vùng Vịnh Persia năm 1991.
Trên thực tế, Mỹ lần đầu tiên sáng tạo ra tên lửa hành trình nhưng chưa triển khai là vào Chiến tranh Thế giới thứ I. Khi đó, tên lửa này được thiết kế để tấn công vào các mục tiêu trên mặt đất. Chương trình này đã bị đóng cửa trong thời gian giữa hai cuộc chiến tranh nhưng các nước khác vẫn tiếp tục theo đuổi công việc tương tự, đáng chú ý nhất là Đức. Tên lửa V-1 mà Đức dội xuống thủ đô London của Anh trong Chiến tranh Thế giới thứ II thực sự là những tên lửa hành trình với tầm bắn hơn 200km và có thể mang theo chất nổ nặng xấp xỉ 1 tấn – gần gấp hai lần khối lượng chất nổ mà một tên lửa Tomahawk của Mỹ chứa được hiện nay.
Đức đã bắn khoảng 10.000 tên lửa V-1 vào Anh, trong số này chỉ có 3.500 được phóng đi thành công mà không bị rơi hoặc không bị bắn hạ. Cuộc tấn công bằng tên lửa V-1 của Đức đã cướp đi sinh mạng của hơn 6.000 người nhưng không gây ảnh hưởng đến kết quả của cuộc chiến.
Những điều hoang đường về tên lửa hành trình
 
Sau chiến tranh, Mỹ tiếp tục theo đuổi chương trình phát triển tên lửa hành trình tầm xa tấn công mặt đất. Vào cuối những năm 1950 và đầu 1960, Mỹ triển khai vũ khí hạt nhân trên tên lửa Regulus. Trong khi đó, việc phát triển tên lửa hành trình cho chiến tranh trên biển – hạm đối hạm, đất đối hải – được thúc đẩy nhanh chóng.
Tomahawk có từ lâu hơn mọi người nghĩ. Nó được thai nghén từ những năm 1970 và được tuyên bố đi vào hoạt động từ đầu những năm 1980. Tên lửa Tomahawk bắt đầu là một hệ thống vũ khí hạt nhân và dần đảm nhiệm vai trò tấn công mặt đất như hiện nay. Có nhiều loại tên lửa hành trình như đất đối đất, đất đối không, đất đối hải.... Theo quan điểm của Mỹ, tên lửa Tomahawk là thứ vũ khí thích hợp nhất trong trường hợp của Syria.
2. Tên lửa hành trình chính xác 100%
Sự thực là không phải như vậy. Những vũ khí thông minh thỉnh thoảng cũng trở nên “ngu ngốc” bởi những lỗi về kỹ thuật, bởi sự phá nhiễu hay bị kẻ thù lừa. Ví dụ như Anh từng lừa tên lửa của Đức bằng cách cung cấp những thông tin giả về việc họ sẽ tấn công ở đâu trong chiến dịch năm 1944-1945. Tỉ lệ thành công của tên lửa hành trình hiện giờ cao hơn rất nhiều so với tên lửa V-1 của Đức trước đây nhưng chắc chắn là thấp hơn 99%.
Những điều hoang đường về tên lửa hành trình
 
Một tên lửa hành trình sử dụng một hay nhiều hơn các hệ thống dẫn đường. Khi tìm được mục tiêu, nó sẽ cho phát nổ một đầu đạn nặng gần 500kg hay một khối lượng lớn những quả bom chùm để tiêu diệt mục tiêu.Tuy nhiên, vũ khí chính xác đòi hỏi phải được cung cấp những thông tin tình báo chính xác và kịp thời. Năm 1998, Mỹ đã bắn hàng chục tên lửa hành trình vào các trại huấn luyện của Al-Qaeda ở Afghanistan nhưng Osama bin Laden không có mặt ở đó và theo một số nguồn tin, chỉ có vài kẻ khủng bố bị tiêu diệt trong vụ tấn công tốn kém này. Những tên lửa thì chính xác nhưng chúng chỉ hữu ích khi mục tiêu được cung cấp chính xác.
3. Tên lửa hành trình được phóng từ biển có thể làm bất kỳ điều gì mà máy bay có thể làm nhưng không gây nguy hiểm cho phi công.
Tomahawks rất đắt – khoảng 1 đến 2 triệu/1 quả. Những quả bom điều khiển chính xác được thả xuống từ máy bay rẻ hơn rất nhiều - giá ở mức hàng chục nghìn USD. Mỹ có thể có hàng ngàn tên lửa Tomahawks trong kho vũ khí nhưng nước này có thể có hàng trăm nghìn quả bom trọng trường. Một quả bom trọng trường có thể mang theo một khối lượng chất nổ gấp hai lần tên lửa hành trình. Vì tính chất thả một quả bom ở khoảng cách gần hơn việc phóng một tên lửa nên một quả bom có thể xâm nhập qua nhiều tầng lớp bê tông vững chắc. Vì thế, để phá hủy một boongker ngầm dưới lòng đất, người ta thường dùng đến những quả bom trọng trường được thả từ máy bay thay vì tên lửa hành trình.
Hơn nữa, dùng máy bay người ta có thể dễ dàng thay đổi quyết định vào phút cuối hơn bằng việc ra lệnh cho máy bay quay đầu và chào đón phi công trở về. Với tên lửa, chúng ta không làm được điều này. Tên lửa Tomahawk đã được bắn đi thì không có cách nào quay trở lại căn cứ.
Những điều hoang đường về tên lửa hành trình
 
Vài nét về tên lửa Tomahawk của Mỹ
Tên lửa Tomahawk do tập đoàn tên lửa Raytheon có trụ sở ở Tucson, Mỹ, phát triển và chế tạo. Chi phi của nó ước tính từ 607.000 USD đến 1,4 triệu USD hoặc hơn nữa. Tên lửa Tomahawk được đưa vào biên chế quân đội Mỹ lần đầu tiên năm 1984 và chiến dịch đầu tiên mà nó tham gia là cuộc Chiến tranh Vùng Vịnh Persian năm 1991. Tính đến nay, có khoảng 2.000 tên lửa Tomahawks đã được sử dụng trong các cuộc chiến tranh.
Tên lửa Tomahawk dài hơn 6 mét, có đường kính hơn 50cm, và nặng gần 1.500kg. Tên lửa Tomahawk đầu tiên được thiết kế để mang theo các đầu đạn hạt nhân. Chúng có tầm bắn đạt mức gần 2.500km – đủ xa để có thể tấn công vào thủ đô Moscow từ một chiếc tàu ngầm ở Biển Bắc. Tuy nhiên, tên lửa Tomahawk mang theo đầu đạn hạt nhân hiện tại đang được cho “về nghỉ hưu”. Ngày nay, tên lửa Tomahawk hoặc có thể mang theo 454kg đầu đạn thông thường hoặc có thể mang theo 166 quả bom chùm. Tầm bắn tiêu chuẩn của loại tên lửa này là hơn 1.600km.
Với số lượng 454kg bom, một tên lửa Tomahawk đủ mạnh để có thể phá hủy hoàn toàn một ngôi nhà hoặc cho nổ tung một miệng núi lửa rộng 6m. Những quả bom chùm lại có thể tạo “ảnh hưởng lan rộng giống như pháo hoa”, gây thương vong nhiều cho các chiến binh. Hải quân Mỹ được cho là đang sở hữu trong tay tới 3.500 tên lửa Tomahawk.
Theo Vnmedia

Khám phá sức mạnh những tên lửa đạn đạo khủng khiếp nhất thế giới

(GenK.vn) - Điểm qua sức mạnh của các loại tên lửa đường đạn xuyên lục địa (ICBM) khủng khiếp nhất trong kho vũ khí của các cường quốc hạt nhân.


Tên lửa đạn đạo là loại tên lửa có phần lớn quỹ đạo sau khi phóng tuân theo các nguyên tắc của đường đạn học, phần quỹ đạo của tên lửa trong giai đoạn này thực chất là theo chế độ bay không điều khiển theo phương trình vật chuyển động tự do trong trường trọng lực. Để đi được xa thường tên lửa được phóng lên rất cao, quỹ đạo vượt ra khỏi tầng khí quyển đậm đặc của Trái Đất và thâm nhập khoảng không vũ trụ. Điểm đặc trưng của tên lửa đạn đạo là được phóng theo phương thẳng đứng.
20.500 đơn vị vũ khí hạt nhân là con số được nêu ra trong báo cáo của các chuyên gia Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm SIPRI. Đó chính là số lượng đầu đạn hạt nhân mà 8 cường quốc Mỹ, Nga, Anh, Pháp, Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan và Israel sở hữu. Trong đó có 5.000 đầu đạn hạt nhân ở trạng thái sẵn sàng cho sử dụng, 2.000 ở trạng thái sẵn sàng chiến đấu.
Dưới đây là các loại tên lửa đường đạn xuyên lục địa (ICBM) khủng khiếp nhất trong kho vũ khí của các cường quốc hạt nhân.
RT-2UTTKh Topol-M (tên mã NATO là SS-27 Sickle B)
Là sản phẩm của Viện Nhiệt học Moscow phát triển từ đầu những năm 1990 và do xưởng chế tạo máy Votkinsk lắp ráp. Ngay từ khi ra mắt, Topol-M được coi là hướng phát triển ICBM mới của Nga với việc áp dụng công nghệ động cơ đẩy tên lửa sử dụng nhiên liệu rắn và được kế thừa nhiều công nghệ đặc thù của ICBM Nga.
Khám phá sức mạnh những tên lửa đạn đạo khủng khiếp nhất thế giới
 
Trong thực tế, ICBM Topol-M có kết cấu 3 tầng phóng với phiên bản giếng phóng cố định và trang bị trên xe phóng dã chiến đặc chủng. Tên lửa dài 22,7m, đường kính thân đạt 1,9m và tổng trọng lượng đạt 47,2 tấn (trong đó khối lượng đầu đạn mang theo đạt 1,2 tấn).
Tầm bắn tối đa của Topol-M đạt 10.500km và sai số vòng tròn đồng tâm tới mục tiêu (CEP) khoảng 200m (tầm bắn của ICBM thực tế không cần quá 12.000km vì đây cũng là độ dài của đường kính trái đất, 12.742km).
Khám phá sức mạnh những tên lửa đạn đạo khủng khiếp nhất thế giới
Topol-M sử dụng hệ thống dẫn đường hỗn hợp vệ tinh, quán tính và đạo hàng hình sao (với tầm bắn lớn, dẫn đường quán tính thường không chính xác do sự bất ổn của từ trường trái đất. Để khắc phục, ICBM sử dụng bản đồ vị trí các ngôi sao để tham chiếu với các hệ dẫn đường khác đưa đầu đạn tới đích với sai số ít nhất).
Ngoài ra, hệ thống vỏ bọc của đầu đạn trang bị trên ICBM Topol-M được thiết kế cực kỳ chắc chắn mà chỉ có vụ nổ hạt nhân mới có thể phá hủy được nó, nên các phương thức gây nhiễu bằng công nghệ EMP hay quang điện đều vô hiệu. Khi tới điểm đã định, đầu đạn sẽ tự kích nổ ở độ cao 500m để phát huy tối đa khả năng hủy diệt.
RS-24 Yars (tên mã NATO là SS-29)
RS-24 Yars được phát triển bởi Viện thiết kế công nghệ nhiệt Moscow, cũng chính là nơi thiết kế tên lửa Topol-M. Tên lửa RS-24 "Yars" được đánh giá có khả năng "chọc thủng mọi lá chắn tên lửa" trong vòng 15-20 năm tới nhờ tốc độ bay nhanh hơn tất cả các loại tên lửa hiện hành, khả năng thay đổi linh hoạt độ cao và hướng bay khiến cho tên lửa đánh chặn của đối phương không thể tiếp cận.
Khám phá sức mạnh những tên lửa đạn đạo khủng khiếp nhất thế giới
Về cơ bản RS-24 là phiên bản khác của Topol-M đã được tăng trọng lượng, kích thước với tầm bắn xa hơn, khoảng  11.000km. Nó được thiết kế để mang tối đa 6 đầu đạn, các đầu đạn trang bị công nghệ tự dẫn MIRV có thể bắn xuống các mục tiêu khác nhau.
Khác với Topol-M, RS-24 mang phần chiến đấu với nhiều đầu đạn tự tách (MIRV). Ngoài các đầu đạn, Yars còn có thể mang tổ hợp các phương tiện đột phá phòng thủ tên lửa nên gây khó khăn lớn cho đối phương trong việc phát hiện và chặn đánh tên lửa. Cải tiến mới này làm cho RS-24 trở thành tên lửa chiến đấu hiệu lực nhất trong bối cảnh Mỹ triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa toàn cầu. RS-24 thậm chí có thể lắp đặt trên đường sắt.
Khám phá sức mạnh những tên lửa đạn đạo khủng khiếp nhất thế giới
ICBM này được phóng thử nghiệm lần đầu tiên vào năm 2007 nhằm thay thế R-36M và Topol-M đang được trang bị trong quân đội Nga. RS-24 có hai phiên bản cố định và di động. Trong cuộc bắn thử nghiệm ngày 29/5/2007, RS-24 đã rời khỏi bệ phóng di động ở Sân bay vũ trụ Plesetsk, Tây Bắc nước Nga vào lúc 14h.
Đầu đạn thử nghiệm đã bắn trúng mục tiêu nằm cách đó 5.750km ở bãi thử Kura thuộc bán đảo Kamchatka. Ở một trong những cuộc thử nghiệm cuối cùng của RS-24 được tiến hành cuối năm 2008, tên lửa rời bệ phóng lúc 4h chiều và đã bay xuyên nước Nga trên một quãng đường dài 9.700km trước khi trúng đích.
R-36M2 Voevoda (tên mã NATO là SS-18 Satan)
R-36M2 do Viện thiết kế Yuzhnoie (Dnepropetrovsk) phát triển dựa trên hệ thống R-36 trong thập kỷ 1970, là một trong những tên lửa đạn đạo xuyên lục địa mạnh nhất thế giới. Đây là dòng ICBM sử dụng nhiên liệu lỏng vô địch thế giới về trọng lượng tên lửa khi phóng (nặng tới 211 tấn), khối lượng đầu đạn có thể mang theo (gần 9 tấn) và tầm bắn cực xa (16.000km). Với thông số trên, R-36M2 thực sự là quỷ Sa-tăng với sức huỷ diệt mà nó gây ra.
Khám phá sức mạnh những tên lửa đạn đạo khủng khiếp nhất thế giới
Về cơ bản, R-36M/M2 là ICBM 2 tầng phóng sử dụng nhiên liệu lỏng kết hợp giữa N2O4 và UDMH. Thiết kế động cơ và buồng chứa nhiên liệu mới cho phép ICBM Sa-tăng mang được 188 tấn nhiên liệu và khối lượng đầu đạn tới 8,8 tấn (R-36 chỉ là 5,5 tấn). Thiết kế mới cũng cho phép tên lửa lưu trữ nhiên liệu lâu hơn với việc duy trì trạng thái chiến đấu 10-15 năm trước khi cần kiểm tra và tuổi thọ có thể đạt 25 năm.
Sức mạnh của đầu nổ đơn khối của R-36M2 gấp 500 lần quả bom hạt nhân Mỹ ném xuống Nhật Bản năm 1945. Với sức mạnh như vậy, ngoài khả năng tiêu diệt mục tiêu khi cho nổ ở độ cao thấp, R-36M2 còn có thể sử dụng như vũ khí điện từ (EMP) khi cho nổ ở độ cao lớn tạo "sát thương" bằng sóng điện từ và bụi hạt nhân trên lãnh thổ đối phương.
Khám phá sức mạnh những tên lửa đạn đạo khủng khiếp nhất thế giới
ICBM R-36M2 sử dụng phương thức phóng thẳng đứng nguội. Đạn tên lửa được bảo quản trong thùng vận tải – phóng, lắp trong hầm phóng được nạp nhiên liệu ở trạng thái trực chiến thời gian dài. Cơ chế phóng được thực hiện  hoàn toàn tự động. Các tham số quan trọng nhất của tên lửa đều được mã hoá và kiểm soát thường xuyên để tăng cường độ tin cậy khi thực hiện nhiệm vụ chiến đấu. Cơ cấu khoang bảo quản mới cho phép R-36M2 hoạt động trong bất kỳ điều kiện thời tiết.
Lực lượng tên lửa chiến lược Nga hiện còn duy trì từ 55 đến 80 bệ phóng R-36M2 và chúng sẽ tiếp tục hoạt động cho tới năm 2026.
Trident II
Trident được phát triển bởi tập đoàn Lockheed Martin và đưa vào sử dụng trong Hải quân Mỹ từ năm 1979 thay thế cho tên lửa UGM-73 Poseidon. Xuất phát từ yêu cầu răn đe hạt nhân hải quân với Liên Xô, ngay từ năm 1956, Mỹ đã bắt tay vào phát triển vũ khí tiến công chiến lược hải quân (FBM) với sự ra mắt của các dòng SLBM Polaris (A1), Polaris (A2), Polaris (A3), Poseidon (C3) và Trident I (C4). Từ yêu cầu đáp ứng chiến lược với SLBM Sineva, hải quân Mỹ từ đầu những năm 1990 đã bắt đầu tái trang bị bằng SLBM thế hệ 6 Trident II D5 hay UGM-133 với nhiều yêu cầu kỹ-chiến thuật tiên tiến.
Khám phá sức mạnh những tên lửa đạn đạo khủng khiếp nhất thế giới (Phần II)
 
Trident-II có chiều dài 13,41m, đường kính 1,85m, trọng lượng phóng 58,5 tấn. Đây là tên lửa nhiên liệu rắn 3 giai đoạn với tầm bắn thiết kế 11.000km. Tên lửa có khả năng mang theo 8 đầu đạn hạt nhân W88 với đương lượng nổ 475 Kt/đầu đạn hoặc 12 đầu đạn hạt nhân W76 với đương lượng nổ 100 Kt/đầu đạn.
Thân tên lửa được làm bằng nguyên liệu tổng hợp từ sợi carbon gia cố bằng polymer làm cho trọng lượng tên lửa nhẹ hơn nhiều so với người tiền nhiệm. Chính nhờ ưu điểm trọng lượng nhẹ, độ chính xác cao, uy lực tấn công lớn, tính tin cậy tuyệt đối nên Trident-II đã biến biên đội tàu ngầm hạt nhân chiến lược lớp Ohio Mỹ trở thành nguy hiểm nhất thế giới. Tuy nhiên, hạn chế của D5 là việc vẫn sử dụng ống phóng dạng thẳng đứng nên khi phóng, tàu ngầm vận chuyển phải đứng im ở độ sâu phù hợp (thường là 50m).
Khám phá sức mạnh những tên lửa đạn đạo khủng khiếp nhất thế giới (Phần II)
 
Hiện tại, Trident II đang được trang bị trên 14 tàu ngầm nguyên tử lớp Ohio của hải quân Mỹ và 4 tàu ngầm lớp Vanguard của hải quân Anh. Do chưa có kế hoạch thay thế, Mỹ và Anh đang hợp tác kéo dài niên hạn sử dụng D5 tới năm 2042 với chương trình D5LE.
LGM-118А
Còn được biết đến với cái tên Peacekeeper (kẻ giữ hòa bình), LGM-118A là tên lửa đạn đạo xuyên lục địa vẫn được quân đội Mỹ trang bị và bố trí tại các căn cứ chiến lược trước giai đoạn 2003. Ngày 17/6/1983, lần đầu tiên cất cánh tại Căn cứ Không quân Vandenberg, bang California, năm 1983, Peacekeeper đã bay trên quỹ đạo dài 6.704km, phóng ra 6 đầu đạn tấn công các mục tiêu giả định độc lập với nhau tại bãi thử tên lửa Kwajalein, Thái Bình Dương.
Khám phá sức mạnh những tên lửa đạn đạo khủng khiếp nhất thế giới (Phần II)
 
Được gọi là tên lửa mạnh nhất trong kho vũ khí của Mỹ, Peacekeeper có một sức mạnh rất đáng gờm và được các chuyên gia vũ khí của thế giới đánh giá là tên lửa đạn đạn chiến lược có độ chính xác mạnh nhất trong số các loại tên lửa đạn đạo.
Khám phá sức mạnh những tên lửa đạn đạo khủng khiếp nhất thế giới (Phần II)
 
LGM-118A Peacekeeper được thiết kế bằng các công nghệ mới nhất của Mỹ thời điểm đó, đặc biệt là hệ thống nhiên liệu, điều khiển và hệ thống vận chuyển để có thể hoạt động trong môi trường bị tấn công hạt nhân. Hơn nữa, LGM-118A Peacekeeper được chế tạo để hoạt động đồng bộ với các hệ thống điều khiển vũ khí trên bộ của quân đội Mỹ. Nó có khả năng mang tối đa 11 đầu đạn hạt nhân với Công nghệ tái nhập khí quyển tấn công nhiều mục tiêu độc lập - MIRV. Đây là công nghệ tên lửa liên lục địa cực tiên tiến, hiện chỉ có Nga và Mỹ sở hữu.
R-7
R-7 là tên lửa đạn đạo liên lục địa đầu tiên trên thế giới, được sử dụng ở Liên Xô từ năm 1959 đến 1968 trong thời gian chiến tranh Lạnh. Khi lần đầu tiên ra mắt vào năm 1957, R-7 đã trở thành bước nhảy vọt lớn nhất trong tên lửa của thế giới kể từ khi tên lửa A-4 của Đức được sử dụng. Tuy nhiên thiết kế tên lửa này lại là lỗi thời nếu sử dụng làm vũ khí do chi phí vận hành, kích thước và độ cơ động.
Khám phá sức mạnh những tên lửa đạn đạo khủng khiếp nhất thế giới (Phần II)
 
Chỉ có sáu điểm phóng được đưa vào hoạt động, bốn ở Plesetsk và hai ở Baikonur, Kazakhstan. Chi phí là rất lớn bởi khó khăn trong xây dựng các điểm phóng tại các vùng xa xôi. Có thời điểm, mỗi điểm phóng tên lửa tiêu tốn đến 5% chi phí quốc phòng của Liên Xô. Tuy vậy, chi phí nặng nề không phải là hi hữu trong một dự án tên lửa thế hệ đầu và Hoa Kỳ cũng gặp vấn đề tương tự.
R-7 dài 34 m, đường kính 3 m và nặng 280 tấn. Động cơ tên lửa gồm hai lớp đẩy, sử dụng ôxy lỏng và hỗn hợp hydrocacbon và có tầm bắn xa 8.800 km với độ chính xác 5 km; có thể mang một đầu đạn hạt nhân với đương lượng nổ 3 megaton (quả bom nguyên tử mang tên "Little Boy" ném xuống thành phố Hiroshima năm 1945 chỉ có đương lượng nổ 13 đến 16 kiloton). Bốn động cơ gắn với thân chính sẽ cung cấp lực đấy cho tên lửa trong giai đoạn đầu (rời bệ phóng, tăng tốc và lấy độ cao), động cơ trên thân chính cung cấp lực đẩy ở giai đoạn hai (tăng tốc và lấy độ cao). Hệ thống dẫn hướng được điểu chỉnh theo quán tính bằng radio.
Khám phá sức mạnh những tên lửa đạn đạo khủng khiếp nhất thế giới (Phần II)
 
Mặc dù không thành công khi sử dụng làm vũ khí nhưng tiến trình thử nghiệm R-7 đã giải quyết rất nhiều các vấn đề khoa học cơ bản cho những cải tiến tương lai trong lĩnh vực vũ khí và vũ trụ. R-7 là nền tảng để phát triển thành nhiều mẫu tên lửa khác nhau. Cũng như loại tên lửa này rất thành công khi sử dụng vào các chương trình không gian vì thiết kế của nó rất thích hợp cho loại hoạt động này. Nó được sử dụng trong hơn nửa thế kỷ cho các chương trình thám hiểm không gian của Nga sau đó cũng như dùng để đưa các vệ tinh lên quỹ đạo.
SLBM R-30Bulava
Trong bộ ba hạt nhân, tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) là vũ khí khó bị phát hiện và ngăn chặn nhất. Sức công phá của các SLBM trên một tàu ngầm hạt nhân chiến lược cũng đủ để phá hủy hoàn toàn một quốc gia, SLBM Bulava được coi là một thành phần quan trọng trong khả năng răn đe hạt nhân của Nga.
Khám phá sức mạnh những tên lửa đạn đạo khủng khiếp nhất thế giới (Phần II)
 
R-30 là loại tên lửa 3 giai đoạn, chạy bằng nhiên liệu rắn được thiết kế để trang bị cho lớp tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo hạt nhân Borei. Tên lửa Bulava có thể được phóng đi từ dưới nước, kể cả trong lúc tàu ngầm đang chuyển động. Bulava có chiều dài thân 12,1 m (có mang đầu đạn), đường kính thân 2 m và trọng lượng đủ tải đạt 36,8 tấn với tầm bắn tối đa tới 8.300 km. Tuy nhiên, trong các vụ phóng thử, Bulava có thể đạt tầm bắn tới 9.000 km.
Việc phóng tên lửa Bulava có thể được thực hiện ngay khi tàu ngầm đang di chuyển ở độ sâu 50 m. Điều này giúp tàu ngầm có thể chủ động được vị trí phóng và cơ động ngay sau khi phóng. Như đa số các dòng SBLM khác, Bulava được thiết kế mang đa đầu đạn dạng MIRV có thể tự cơ động quỹ đạo ở pha cuối với số lượng mang theo từ 3 đến 8 đầu đạn. Sức công phá của mỗi đầu đạn này dao động trong khoảng 100-150 Kilotone và sai số đường tròn đồng tâm (CEP) ở tầm bắn tối đa khoảng 200-250 m. MIRV trang bị trên SLBM Bulava có sự khác biệt so với SLBM của Mỹ. Các MIRV do Nga thiết kế là các tên lửa hành trình có khả năng tự thay đổi độ cao và quỹ đạo làm lá chắn tên lửa của đối phương mất dấu, còn MIRV của Mỹ được định trước quỹ đạo tấn công mục tiêu dù có thể bị bắn chặn một vài đầu đạn con.
Khám phá sức mạnh những tên lửa đạn đạo khủng khiếp nhất thế giới (Phần II)
 
Ngoài ra, SLBM Bulava còn được thiết kế mang một đầu đạn đơn nhất có sức công phá 500 Kilotone (tương tự như thiết kế của Topol-M), để tấn công các mục tiêu kiên cố như boongke hay hầm ngầm đặt sâu dưới lòng đất.
Dự án phát triển tên lửa đạn đạo Bulava là một trong những dự án phát triển vũ khí thuộc loại "đắt đỏ” nhất của Nga và cũng là một trong những dự án gây tranh cãi nhiều nhất do hàng loạt các vụ phóng thử tên lửa gần đây đều gặp sự cố.
Tham khảo: Listverse, Wiki

Kho báu nghìn tỷ USD: Lý do để Triều Tiên "cứng" với Trung Quốc?

(GenK.vn) - Một năm trở lại đây Triều Tiên đang có dấu hiệu lạnh nhạt với “người anh em” Trung Quốc. Và lý do đang được dần dần hé lộ khi Triều Tiên vừa phát hiện mỏ đất hiếm trị giá hàng nghìn tỷ USD.

Kho báu nghìn tỷ USD: Lý do để Triều Tiên "cứng" với Trung Quốc?
 
Mỏ đất hiếm trị giá hàng nghìn tỷ USD của Triều Tiên
Công ty tư nhân SRE Minerals đã phát hiện mỏ đất hiếm trị giá hàng nghìn tỷ USD này ở mỏ “Jongju”, nằm ở tỉnh Pyongam cách Bình Nhưỡng 150 km về phía Tây Bắc. Mỏ đất hiếm có trữ lượng khoảng khoảng 216,2 triệu tấn. Đây là mỏ đất hiếm lớn nhất được phát hiện từ trước tới nay.
Đất hiếm là một tổ hợp nhiều khoáng sản quan trọng trong và không thể thiếu trong các ngành công nghệ và kỹ thuật cao.
Theo Đài tiếng nói Nga, SRE Minerals đã ký thỏa thuận hợp tác với tập đoàn Korea Natural Resources Trading Corporation (được chính phủ Triều Tiên trao quyền quản lý đất hiếm ở quốc gia này) để thành lập Tập đoàn Pacific Century Rare Earth Mineral Limited (PCL). PCL sẽ khai thác mỏ "Jongju" trong 25 năm và có thể gia hạn thêm 25 năm nữa. SRE Minerals thì được quyền xây dựng một nhà máy chế biến kim loại đất hiếm ở Triều Tiên.

Triều Tiên đang xa dần khỏi quỹ đạo của Trung Quốc
Quan hệ giữa Trung Quốc và Triều Tiên đã xấu đi rất nhiều sau khi chủ tịch Kim Jong Il từ trần và người con thứ 3 là Kim Jong Un lên thay. Trong khi Triều Tiên trở nên ít “nghe lời” Trung Quốc, thì nhà cầm quyền Bắc Kinh cắt giảm hàng loạt viện trợ và sự ủng hộ với Bắc Hàn.
Hồi tháng 2 năm nay, Trung Quốc đã đồng ý với Mỹ việc trừng phạt Triều Tiên, sau khi nước này tuyên bố thử thành công tên lửa mang đầu đạn hạt nhân. Đây được coi là một dấu mốc cho sự rạn nứt giữa Triều Tiên và Trung Quốc, khi mà Trung Quốc thường đưa ra lá phiếu phủ quyết các nghị quyết trừng phạt Triều Tiên của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.
Tình hình Triều Tiên cũng đang diễn ra theo xu hướng ông Kim Jong Un tập trung hóa quyền lực vào tay mình. Đặc biệt là ở sự kiện gần đây, khi ông Kim bắt nhân vật số 2 trong hệ thống chính trị Triều Tiên ngay tại phiên họp Bộ Chính trị Triều Tiên mở rộng. Ông Jang Song-thaek, Phó chủ tịch quân ủy Trung ương, chú rể của ông Kim Jong Un, bị xử tử ngay ngày 12/12 vì tội danh phản đảng và âm mưu lật đổ chính quyền.
  Ông Jang Song-thaek (bên trái) từng được coi là người nhiếp chính khi lãnh đạo trẻ tuổi Kim Jong Un lên cầm quyền
Ông Jang Song-thaek (bên trái) từng được coi là "quan nhiếp chính" khi lãnh đạo trẻ tuổi Kim Jong Un lên cầm quyền.
Vụ xử tử ông Jang có thể là báo hiệu chấm dứt làm ăn kinh tế giữa 2 nước Trung Triều. Một trong số các tội danh của ông Jang bị cáo buộc là việc cho “nước ngoài” thuê đất ở Rason (nằm ở phía Tây Bắc Triều Tiên, gần biên giới Trung Quốc). Ngoài ra, ông Jang còn bị khép tội cho phép cấp dưới thân tín bán than và khoáng sản quý một cách bất hợp pháp ra nước ngoài. Hai tội danh trên của ông Jang chẳng khác nào chỉ thẳng mặt vào Trung Quốc.
Tập trung quyền lực
Như thế, có thể ông Kim Jong Un đang tiêu diệt các phe phái chống đối để tập trung khai thác các nguồn lợi từ khoáng sản của Triều Tiên, mà đặc biệt là đất hiếm.
Theo tình báo Hàn Quốc, nguồn khoáng sản ở Triều Tiên có giá trị hơn 6 nghìn tỷ USD, mà đất hiếm là một nguồn tài nguyên quan trọng. Tuy nhiên, Triều Tiên khá yếu kém về công nghệ khai khoáng. Vì thế muốn khai thác "kho báu" đất hiếm, quốc gia lạc hậu này phải hợp tác với những nước có trình độ khoa học kỹ nghệ cao như Hàn Quốc hay Nhật Bản.
Mặt khác, Trung Quốc hiện đang là quốc gia có lượng sản xuất đất hiếm lớn nhất thế giới với sản lượng gần 124.000 tấn vào năm 2008, chiếm 97% thế giới. Cuối năm trước, Trung Quốc từng đưa ra một đạo luật cấm xuất khẩu đất hiếm sang Nhật, khi trang chấp biển đảo giữa 2 quốc gia Đông Bắc Á bị đẩy lên đỉnh điểm. Lệnh cấm này ảnh hưởng rất lớn tới các hãng công nghệ Nhật, vốn đang khó khăn sau vụ siêu động đất 2011 và sự xuống dốc của ngành công nghệ quốc gia Mặt trời mọc, trước những cạnh tranh mạnh mẽ từ các tập đoàn Trung Quốc và Hàn Quốc
Đất hiếm bao gồm 17 loại khoáng sản và là một loại nguyên vật liệu đầu vào không thể thiếu đối với hàng loạt sản phẩm công nghệ cao, từ động cơ tên lửa, điện thoại di động tới màn hình TV.
Nhìn toàn cục, có thể thấy Triều Tiên đang sẵn sàng cắt đứt quan hệ với Trung Quốc và mời mọc những cường quốc công nghệ quan tâm tới quốc gia này. Mỹ, Nhật, Hàn Quốc là những đối tượng khả dĩ nhất.
Đất hiếm - bài toán khó giải cho Kim Jong Un
Nhưng đất hiếm là bài toán khó giải cho Triều Tiên và để sử dụng đất hiếm làm con bài chính trị không hề đơn giản.
Thứ nhất, vì bên cạnh việc là một hợp chất quý, đắt thì đất hiếm cũng không được chào mua nhiều. Bởi chỉ có các quốc gia có nền sản xuất kỹ nghệ cao mới cần mua đất hiếm. Và khi nguồn cầu bị bó hẹp, bên mua có thể liên kết với nhau để ép giá bên bán.
Thứ hai, khai thác đất hiếm là một ngành công nghiệp đòi hỏi trình độ kỹ thuật cực cao và dễ gây ô nhiễm môi trường. Quá trình khai thác sẽ phát sinh nhiều chất độc hại, đặc biệt là có tính phóng xạ cao.
Cuối cùng, đất hiếm có tên gọi như vậy không phải vì nó ít, mà vì nó chứa nhiều nguyên tố hiếm. Tổng tài nguyên đất hiếm trên Trái Đất khoảng hơn 150 triệu tấn (thống kê năm 2008). Ngay như Việt Nam cũng trữ lượng đất hiếm được dự đoán vào khoảng 22 triệu tấn, đứng hàng thứ 4 trên thế giới. Hiện Việt Nam đang hợp tác với Nhật Bản để khai thác đất hiếm tại mỏ Đông Pao (Lào Cai). Dự kiến mỏ này sẽ có công suất 3.000 tấn vào năm 2013, sau đó sẽ tăng lên 6.000 tấn.

Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông

(GenK.vn) - Cùng xem lại những hình ảnh tuyết rơi và đi tìm lời giải cho hiện tượng thiên nhiên bất thường xảy ra ở Ai Cập, thánh địa Jerusalem và thị trấn Sa Pa…

Tuyết rơi vốn là một hiện tượng thời tiết hết sức bình thường trên thế giới. Nhưng nếu tuyết rơi ở những vùng đất quanh năm nắng nóng hay bỗng dưng dày đặc bất thường trong nhiều năm lại gây ra nhiều sự tò mò, hiếu kỳ nhất định.
Vừa qua, hiện tượng tuyết rơi ở Ai Cập, thánh địa Jerusalem hay dày đặc bất thường tại Sa Pa (Việt Nam) là một minh chứng cho nhận định trên. Hãy cùng tìm hiểu sâu xa nguyên nhân thật sự của hiện tượng thời tiết này…
Tuyết rơi từ quê hương của các Pharaoh…
Người ta thường biết tới Ai Cập với hình ảnh những sa mạc rộng lớn và khí hậu vô cùng oi bức, nắng nóng. Thế nhưng, chỉ cách đây chưa đầy một tuần, cả thế giới đã được chiêm ngưỡng cảnh tượng xảy ra lần đầu tiên trong 112 năm qua: tuyết rơi ở xứ sở kim tự tháp.
Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông 1
 
Đúng vào thứ 6 ngày 13 vừa qua, một trận bão tuyết tồi tệ với cái tên Alexa đã đổ bộ vào khu vực Trung Đông, quét qua thủ đô Cairo (Ai Cập), thánh địa Jerusalem và một vài khu vực của đất nước Syria và gây ra những tác động đáng kể tới thời tiết.
Nhiệt độ hạ xuống rất thấp, thậm chí dưới 0 độ C và làm tuyết rơi ngay tại thủ đô Cairo. Tuyết đã chất thành những lớp rất dày và kéo theo nhiều hệ lụy xấu như mất điện, giao thông bị cản trở…
Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông 2
 
Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông 3
 
Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông 4
Giao thông ách tắc bởi tuyết rơi quá dày
... thánh địa tôn giáo cũng ngập trong tuyết…
Jerusalem - vùng đất thánh của ba tôn giáo Do Thái, Cơ Đốc và Hồi giáo cũng chịu chung số phận như Ai Cập. Do ảnh hưởng của cơn bão tuyết Alexa, sau 60 năm, bầu trời Jerusalem lại "đổ tuyết" ngay trước dịp lễ Giáng sinh.
Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông 5
 
Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông 6
 
Tuyết ở Jerusalem chất dày tới 50cm, kéo theo thời tiết mùa đông cực kỳ khắc nghiệt với nền nhiệt độ rất thấp. Đồng thời những làn sóng người tị nạn từ Syria cũng như tình trạng giao thông ách tắc do tuyết đang khiến thánh địa này rơi vào tình trạng đáng báo động.
Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông 7
 
Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông 8
Lâu lắm rồi, người dân Jerusalem mới được đón Giáng sinh trong không khí tuyết rơi.
Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông 9
Nhưng đổi lại, giao thông, điện đài của thành phố này chịu thiệt hại nghiêm trọng từ bão tuyết.
... đến hiện tượng tuyết rơi bất thường ở Sa Pa
Những năm trở lại đây, hình ảnh tuyết ở Sa Pa không còn là hình ảnh quá đỗi xa lạ. Thế nhưng trong dịp gần đây, lượng tuyết rơi dày đặc, phủ kín khung cảnh ở Sa Pa lại đang gây nên một làn sóng dư luận hiếu kỳ, tò mò không nhỏ ở Việt Nam.
Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông 10
 
Khác với các năm trước chỉ dừng ở mức độ băng tuyết, từ sáng ngày 15/12, tuyết bắt đầu rơi dày khắp bầu trời Sa Pa. Nhiệt độ giảm mạnh tại nhiều khu vực như Thác Bạc hay đèo Ô Quý Hồ làm tuyết rơi ngày một dày đặc, tạo nên một khung cảnh rất “châu Âu”.
Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông 11
 
Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông 12
 
Giả thuyết khoa học đằng sau hiện tượng thiên nhiên kỳ lạ…
Đằng sau vẻ đẹp và khung cảnh lãng mạn mà tuyết rơi mang lại, nhiều người lo ngại đây là một biểu hiện không tốt mà biến đổi khí hậu đã gây ra. Bản thân tuyết rơi chỉ hình thành trong trường hợp có sự kết hợp giữa không khí lạnh ở tầng thấp kèm theo dòng tuyết ở trên cao.
Đây là một điều hiếm khi xảy ra tại các khu vực có khí hậu nhiệt đới như Việt Nam, Ai Cập… Cụ thể, trong các đám mây với nhiệt độ dưới -10°C, các phân tử nước tụ hợp lại và hình thành tinh thể đá nhỏ, kích thước ban đầu khoảng 0,1mm. Các tinh thể này dần tăng trọng lượng và rơi xuống dưới.
Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông 13
Cơ chế hình thành tuyết rơi.
Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông 14
Hình dáng, kích thước của bông tuyết phụ thuộc vào nhiệt độ.
Tuy nhiên, tại khu vực Trung Đông, nguyên nhân chính gây ra trận tuyết trăm năm mới có một lần chính là cơn bão Alexa. Trong khi đó, ở Sa Pa vừa qua, thời tiết hội đủ cả 2 yếu tố nêu trên, dẫn tới hệ quả tất yếu là những trận mưa tuyết dày đặc.
Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông 15
Tầm hoạt động của cơn bão tuyết Alexa tại khu vực Trung Đông.
Theo nhiều chuyên gia, những hiện tượng như thế này không có tính quy luật. Nó là biểu hiện của những hình thái thời tiết cực đoan mà biến đổi khí hậu Trái đất gây nên.
Vì sao tuyết rơi bất thường ở Việt Nam, Ai Cập và Trung Đông 16
Biến đổi khí hậu chính là nguyên nhân của những hiện tượng thời tiết trên.
Bên cạnh khía cạnh hình ảnh mang lại khung cảnh rất đẹp và lạ thì những trận tuyết như thế này để lại rất nhiều hậu quả cho sản xuất nông nghiệp, giao thông… Đồng thời, trong những năm tới, tình hình thời tiết sẽ trở nên cực đoan và khắc nghiệt hơn nên có thể, tuyết rơi sẽ không còn là điều hiếm gặp nữa.
Theo Kenh14

Quân đội Mỹ thử nghiệm thiết bị điện tử hòa tan

(GenK.vn) - Các nhà khoa học đang phát triển các thiết bị điện tử mà ta có thể ăn được, xả trôi trong nhà vệ sinh, hòa tan trong mưa, tặng cho kẻ thù hoặc cấy vào cơ thể.

Các thiết bị điện tử hòa tan đang mở ra những khả năng hoàn toàn mới trong các lĩnh vực khác nhau.

Cục Các dự án quốc phòng tiên tiến của Mỹ đang tài trợ cho việc phát triển thiết bị điện tử hòa tan. Quân đội Mỹ là rất cần công nghệ có thể ngăn ngừa việc thiết bị điện tử bí mật rơi vào rơi vào tay kẻ thù. 

Hiện nay, các robot mới nhất hoạt động trên mặt đất, mặt nước, dưới mặt nước và trên không, là một chiến lợi phẩm quý giá vì bí mật chủ yếu trong tất cả các loại robot đó là các linh kiện điện tử và phần mềm.
Thiết bị điện tử mà giáo sư John A. Rogers của Đại học Illinois tại Urbana-Champaign, đang phát triển theo đơn đặt hàng của Lầu Năm Góc sẽ được bảo vệ tránh sự xâm nhập từ bên ngoài. Nó sẽ bị tan biến khi có nước hoặc chất xúc tác khác. Thiết bị điện tử như thế rất hữu ích cho quân đội, y tế, công nghiệp và nhiều lĩnh vực khác.

Thiết bị điện tử hòa tan trước hết được giới quân sự quan tâm, nhưng nó rất hữu ích cho các bác sĩ và được các nhà môi trường yêu thích
Thiết bị điện tử hòa tan trước hết được giới quân sự quan tâm, nhưng nó rất hữu ích cho các bác sĩ và được các nhà môi trường yêu thích
John Rogers thông báo về những thành tựu mới nhất trong việc phát triển thiết bị điện tử hòa tan và cho rằng, sau 1-2 năm, thiết bị điện tử có thể phân hủy về sinh học sẽ được thử nghiệm trên người. Hiện nay, các nhà khoa học đã có thể trình diễn một vi mạch làm từ silic, magiê và lụa bằng móng tay tự phá hủy trong 1 phút khi tiếp xúc với nước. Sau khi bị một giọt nước rơi vào, vi mạch bắt đầu bị co lại thành một cái ống nhỏ, sau đó các transistor và diode bị phá hủy, và thiết bị điện tử biến thành rác thải. Trong vòng 2 giờ, mạch tích hợp bị hòa tan hoàn toàn trong cốc nước. 

Trước đó, vào năm 2012, thiết bị điện tử hòa tan đã được cấy ghép vào cơ thể một con chuột thí nghiệm. Thiết bị cấy ghép đã sản xuất ra đủ nhiệt cục bộ để diệt các vi khuẩn gây nhiễm trùng hậu phẫu. Sau 2 tuần, thiết bị điện tử cấy ghép tan biến trong cơ thể con chuột biến mất mà không gây ra các tác dụng phụ rõ ràng nào với con vật.

Trên con đường chế tạo thiết bị điện tử hòa tan hiện nay đang đối mặt với hai vấn đề: sự hòa tan có kiểm soát và khả năng tương thích sinh học. Với vấn đề thứ nhất thì mọi thứ đều rõ: người ta sẽ không muốn một máy vô tuyến điện hay một khối điều khiển máy bay đột nhiên bị ngừng hoạt động trong quá trình khai thác. Hiện thời, để kích hoạt quá trình tự phá hủy, người ta dùng nước, tức là các thiết bị điện tử có thể bị phá hủy khi vỏ máy bị mất độ kín, khi cáp-xun chứa nước bị vỡ khi máy bay không người lái (UAV) va chạm với mặt đất hoặc là theo lệnh vô tuyến chẳng hạn. Khả năng tương thích sinh học đạt được bằng cách sử dụng các chất như oxit kẽm hoặc magiê được thẩm thấu với số lượng nhỏ bởi các mô cơ thể mà không gây các tác dụng phụ. Tương tự như vậy, người ta đã phát triển cả mẫu chế thử pin phân hủy sinh học.

Thiết bị điện tử mới có thể tạo ra một cuộc cách mạng nhỏ trong bản thân khái niệm về việc ứng dụng các thiết bị điện tử. Ví dụ, các sensor khác nhau có thể được thải bỏ vào nền đất và đại dương mà không sợ gây ô nhiễm. Trong y học, thiết bị điện tử hòa tan có thể được sử dụng để theo dõi tình trạng của thiết bị cấy ghép (chân tay giả, các cơ quan cấy ghép). Một con chip hòa tan có thể không chỉ phát hiện các dấu hiệu đầu tiên của sự thải ghép, mà còn có thể, tiêu diệt các vi khuẩn bằng cách nung nóng cục bộ. Sau một thời gian, con chip này hoàn toàn hòa tan. 

Trong tương lai xa, theo ông Rogers là sau độ 10 năm, thiết bị điện tử hòa tan sẽ trở nên phổ biến. Chúng ta sẽ quen với việc có thể vứt điện thoại thông minh vào bồn cầu, nơi nó bị hòa tan hoàn toàn mà không gây hại cho môi trường xung quanh. Các phân tích y tế sẽ là một con chip cấy ghép dùng để thu lấy các chỉ số trong vài ngày, sau đó tự nó biến mất. 

Trong lĩnh vực quân sự, những thay đổi sẽ còn lớn hơn: các robot sẽ mạnh dạn xâm nhập lãnh thổ đối phương, các UAV do thám sẽ bay nhiều hơn vào không phận của các quốc gia khác, còn các công nghệ mạng trên chiến trường sẽ còn phổ biến hơn nữa.